Filistin kültürü, on yıllardır yağmalanmakta, tahrip edilmekte ve yerinden edilmektedir.
Ancak Ekim 2023’ten bu yana Gazze’deki kültürel kurumların tahrip edilmesi hız kazanmış ve bu durum, işgal altındaki Batı Şeria’daki bir ekibin, ele geçirilemeyeceğini veya silinemeyeceğini umdukları bir şey oluşturmasına neden olmuştur: Filistin hafızasının dijital arşivi. “Bir hafta içinde İsrail, Gazze’deki iki sanat galerisini, yedi müzeyi, iki ana arşivi ve yüzlerce arkeolojik alanı bombaladı,” diyor önde gelen görsel sanatçı ve Filistin Müzesi genel müdürü Amer Shomali. “Filistin kültürünü ve Filistin hafızasını silmeye yönelik bu mücadele, teorik bir mesele değil.”
Sadece gelişmeleri takip etmekle kalmayın. Her gün sizin için özenle seçtiğimiz en önemli haberlerle bir adım önde olun.
Kaydolarak, kullanıcı sözleşmemizi (toplu dava feragatnamesi ve tahkim hükümleri dahil) kabul etmiş ve gizlilik politikamızı onaylamış olursunuz.
Shomali, ülkenin ulusal koleksiyonlarının yaklaşık yüzde 80’inin yağmalandığını, tahrip edildiğini veya hâlâ İsrail kontrolü altında olduğunu belirtiyor. Bu bağlamda, Birzeit’teki Filistin Müzesi, hem Filistin mirasının fiziksel bir deposu hem de giderek daha iddialı hale gelen dijital koruma çabalarının merkezi haline geldi.
Mısır’daki Büyük Mısır Müzesi’nin de tasarımını yapan New York merkezli Heneghan Peng mimarlık firması tarafından tasarlanan bina, Khalil Raad’ın fotoğrafları ve Vera Tamari’nin duvar resimleri dahil olmak üzere çok sayıda Filistin koleksiyonuna ev sahipliği yapıyor.
Bu muhteşem müze, yerli çiçeklerle dolu bahçeler ve kademeli terasların arasında, tüm zorluklara meydan okurcasına dimdik duruyor. Ancak Shomali’ye göre, müze çeşitli kontrol noktalarının arasında yer aldığı için bazı Filistinlilerin buraya erişimi zorlaşıyor.
Kudüs Uygulamalı Araştırma Enstitüsü’nün 2025 tarihli bir raporuna göre, Batı Şeria’daki en az 2.400 arkeolojik alan İsrail tarafından ele geçirilmiştir.
29 Haziran 2026 tarihinde, Filistin’in Batı Şeria’daki Nablus’a bağlı Sebastiya kasabasında, İsrail ordusunun koruması altındaki İsrailli yerleşimciler, antik kentte ve çevresindeki arkeolojik alanda bir baskın düzenledi.
Fotoğraf: Nedal Eshtayah/Getty Images.
Öte yandan Reuters, Haziran ayında İsrailli milletvekillerinin işgal altındaki topraklardaki antik alanları İsrail Miras Bakanlığı’nın yetkisi altına alacak bir yasa tasarısını ilerlettiklerini bildirdi. Filistinliler ve İsrailli insan hakları grupları, bu hamlenin fiili ilhak anlamına geldiğini ve İsrail’in Filistin miras alanları üzerindeki kontrolünü daha da genişletebileceğini belirtiyor.
24 Mart 2026 itibarıyla UNESCO, 7 Ekim 2023’ten bu yana Gazze’deki tarihi binalar, dini mekanlar, müzeler ve arkeolojik alanlar dahil olmak üzere 164 kültürel alandaki hasarı doğrulamıştı.
Savaş, kitlesel yerinden edilme ve bütün toplulukların yok edilmesi sonucunda muhtemelen çok daha fazla kültürel eser ve kişisel tarih kaybedilmiştir.
Shomali, 1948’den bu yana süren İsrail saldırıları karşısında Filistin eserlerini arşivlemeye yönelik tarihsel çabalar hakkında, “Bu, bizimle onlar arasında sürekli devam eden bir mücadeleydi,” diyor. “Biz belgeliyoruz, onlar yağmalıyor; ancak her belgelediğimizde, anılarımız biraz daha soluklaşıyor.”
Müzenin teknolojiye yönelmesinin nedenlerinden biri de budur. 2018’de ekip, Shomali’nin “yağmalanamaz arşiv” olarak tanımladığı şeyi oluşturmaya başladı; bu, Filistin tarihini tek bir kurumun duvarlarının ötesinde korumak için tasarlanmış dijital bir depo.
“Yağmalanamaz bir arşiv olan bu platformu, Filistin Müzesi Dijital Arşivi’ni oluşturduk,” diye açıklıyor Shomali.
Batı Şeria’daki aileleri ziyaret edip eski fotoğrafları, mektupları ve belgeleri taramak için izin istemek gibi basit bir kapı kapı dolaşma çalışmasıyla başlayan bu girişim, bölgedeki en iddialı dijital koruma projelerinden biri haline geldi.
Açık kaynaklı arşiv şu anda 500.000’den fazla dijitalleştirilmiş fotoğraf, kimlik belgesi, günlük, harita, film ve mektubu barındırıyor; bunların çoğu Filistinli ailelerden doğrudan toplanmış ve aksi takdirde sonsuza dek kaybolmuş olabilecek materyaller.
Filistin Müzesi’nin misyonu hem koruma hem de erişimdir: Filistin tarihini korumak ve Filistin’i ziyaret edemeyenlerin de bu tarihe erişebilmesini sağlamak.
Arşivin arkasında, yalnızca dijitalleştirme, meta veri ve araştırma işlerine adanmış üç tam zamanlı çalışandan oluşan bir ekip yer alıyor ve bu ekip, daha geniş bir gönüllü ağı tarafından destekleniyor. Diaspora bağışları ve Kaliforniya Üniversitesi ile Gerda Henkel Vakfı arasındaki ortaklıklar sayesinde finanse edilen proje, kapsamlı kataloglama, çeviri ve dil düzeltme çalışmalarını içermektedir. Müze, tarihi kayıtların işlenmesine yardımcı olmak için Osmanlı Arapçası okuyabilen bir botun geliştirilmesini bile araştırmaktadır.
Bu çaba, tehdit altındaki toplulukların teknolojiyi nasıl kullandıklarına dair daha geniş bir değişimi yansıtıyor—sadece kültürü korumak için değil, b
